سلامتی چیست؟

آیا مرز مشخصی میان فرد سالم و بیمار می توان مشخص کرد؟

 

سلامتی

در این مقاله آموزشی قصد داریم یک بار برای همیشه شما را با مفهوم سلامت آشنا کنیم، مفهومی که بصورت گسترده در زندگی روزمره ما از آن استفاده می شود.
با آنکه بیشتر مردم فکر می کنند این واژه برای آنها شناخته شده است و معنای آن را می دانند، ولی هنگامی که از آنها می خواهیم این مفهوم را توضیح دهند، اکثرا صحبت کردن درباره آن را دشوار و گاهی اشتباه می یابند.

قبل از اینکه وارد بحث شویم، ذهن شما را به چالش سلامت چیست؟ دعوت می کنیم. این سئوال را از خودتان بپرسید و خوب به آن فکر کنید…

 

خب حالا ادامه مطلب را به دقت دنبال کنید و سپس جواب های خود را با سطح آگاهی خود پس از خواندن این مقاله مقایسه کنید.
برای عموم مردم، سالم بودن فقط به معنی بیمار نبودن است یعنی زمانی سلامت فردی را تایید می کنند که او فعالیت های روزانه خود را به صورت عادی انجام دهد و در ظاهر هیچ نوع علائم بیماری از خود نشان ندهد ولی در عمل می بینیم چه بسا افرادی که بصورت عادی به کارهای روزمره خود می پردازند و هیچ یک از علائم بیماری را ندارند اما در معاینه و آزمایش های تشخیصی دقیق پزشکی اعم از تصویربرداری و  آزمایش های مرتبط با وضعیت بیولوژیک بدن بیماری آنها محرز می گردد.

اما از دیدگاه پزشکی، تعریف سلامت فرق دارد، از دیدگاه پزشکی سلامتی عبارت است از مطابقت با معیارهای معین مثل شاخص های فیزیکي، هنجارها و میزان های بیوشیمیایی، فیزیولوژیکی و … ، حتی این شاخص ها در رابطه با فاکتورهایی مثل نژاد، نوع آب و هوا، نوع تغذیه، میزان استراحت، ورزش و  … حالات متفاوتی به خود می گیرد.

بسیاری از مردم فکر می کنند که مفهوم سلامت فقط مرتبط با جسم و بدن انسان است، اما واقعیت فراتر از این است. طبق یک شیوه طبقه بندی که در بسیاری از منابع و مراجع سلامت نیز به درستی از آن یاد شده است، سلامت دارای ابعاد و مولفه های مختلفی است که تمام جنبه های یک انسان سالم را در بر می گیرد، این ابعاد به شرح زیر هستند : ( در مقاله های بعدی بصورت کامل درمورد ابعاد سلامت انسان صحبت می کنیم. )

• سلامت فیزیکی ( جسمی )
• سلامت ذهنی
• سلامت عاطفی و هیجانی
• سلامت اجتماعی
• سلامت معنوی
• سلامت محیط زندگی
• سلامت شغلی

سلامت بعنوان حق اساسی انسان، همواره یکی از مهمترین دغدغه های بشر بوده است و همیشه بعنوان یک موضوع مشترک بین همه ی ملل ها و فرهنگ ها مطرح شده است.
مفاهیم سلامت و بیماری مفاهیم بسیار مهم و متفاوتی در حوزه پزشکی هستند که فهم و شناخت دقیق آنها کمک زیادی به ما در تعیین حدود و قلمروی پزشکی و سلامت انسان و ایجاد یک برنامه استاندارد جهت ارتقای سلامت فرد و جامعه می کند.
نگرش افراد به مقوله سلامت و شناخت عوامل موثر بر آن با گذشت زمان دچار تغییرات اساسی شده است بطوریکه آگاهی و شناخت دقیق این رویکرد ها در سطح فردی می تواند به مثابه یک چراغ راهنما باعث حفظ و ارتقای سطح سلامت فرد و جامعه در همه ی ابعاد عمل کرده و همچنین بکارگیری آن در سطح کلان در ارتقای سیاست گذاری و مدیریت صحیح نظام سلامت تاثیرگذار باشد.

سلامت مفهوم وسیعی دارد و ارائه یک تعریف برای آن تحت تاثیر عوامل و فاکتورهای مختلفی مانند میزان آگاهی و طرز تلقی جوامع با شرایط گوناگون جغرافیایی و فرهنگی قرار دارد. از این رو تعریف ها و تعابیر بسیار زیادی از سلامت طی دوره های مختلف وجود دارد، که برای آشنایی شما برخی از آنها به شرح ذیل هستند:

یکی از تعریف های اولیه و ابتدایی سلامت، نداشتن بیماری یا نقص عضو عنوان شده است که امروزه با رشد و پیشرفت دانش بشری در حوزه سلامت، به مواردی برمی خوریم که اصولا از پایه این تعریف را نقض می کنند.

فرهنگ وبستر ( Webster ) سلامتی را وضعیت خوب جسمانی و روحی و به ویژه عاری بودن از درد یا بیماری جسمی تعریف می کند.
فرهنگ آکسفورد ( Oxford ) سلامتی را وضعیت عالی جسم و روح و حالتی می داند که اعمال بدن به موقع و موثر انجام شود.

طب سنتی که برای انسان 4 طبع مختلف دموی، بلغمی، صفراوی و سوداوی قائل است، اعتقاد دارد تا وقتی که این 4 طبع در بدن انسان در تعادل باشند فرد سالم است اما زمانی که این تعادل مختل شود، بیماری عارض می گردد.

اما یکی از کامل ترین و جامع ترین تعاریف سلامت را سازمانی جهانی بهداشت ( یا به اختصار WHO ) چند دهه پیش یعنی در سال 1948 ارائه داده است که کمک زیادی به فهم مقوله سلامت می کند. این تعریف که بیشتر از آن بعنوان تعریف ایده آل سلامت یاد می شود علی رغم انتقادات زیادی که به آن وارد بود توانست خیلی سریع پایه تمامی آموزش های نوین حوزه سلامت را در همه محافل علمی جهان بگیرد.


 

سازمان جهانی بهداشت، سلامت را ” برخورداری از آسایش و رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی و نه فقط نداشتن بیماری و نقض عضو ” تعریف می کند. البته در سال های اخیر این تعریف با اضافه شدن ” توانایی داشتن یک زندگی موثر از نظر اقتصادی و اجتماعی ” نیز تقویت شده است.
با توجه به تعریف ارائه شده از طرف WHO متوجه میشویم که سلامتی یک مسئله چند بعدی است و دارای ابعاد مختلفی است که هر کدام از این ابعاد تحت تاثیر یکدیگر قرار دارند. به عنوان مثال یک اختلال یا بیماری جسمی بر سلامت ذهنی و روانی فرد تاثیر می گذارد و در مقابل مشکلات روانی فرد بر سلامت جسمی او نیز تاثیرگذار است.

از نگاهی دیگر سلامت جسمی و روانی فرد بر سلامت جامعه و مشکلات و دوگانگی های موجود در جامعه بر ابعاد مختلف سلامت فرد تاثیر میگذارد.اگرچه تعریف WHO ، بعنوان یک مفهوم جامع با استقبال زیادی روبرو شد اما به دلیل مبهم بودن، بسیار گسترده بودن و غیرقابل اندازه گیری بودن، مورد انتقاد زیادی قرار گرفت که بصورت خلاصه به آن می پردازیم :

تعریف ارائه شده از سوی سازمان جهانی بهداشت یک تعریف ایده آل و آرمانی است و در عمل نمی توان کامل به آن دست یافت. به عقیده بسیاری از صاحب نظران این حوزه، این تعریف یک حالت کلی و آرمانی محسوب می شود تا یک تعریف واقع بینانه. چون به حالاتی اشاره دارد که برای همه کس و در هر زمانی صادق نیست یا بعنوان مثال نمی توان فردی را یافت که در تمام ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و … سالم باشد.

تعریف ارائه شده از سوی سازمان جهانی بهداشت یک تعریف عملیاتی نیست و در مطالعات و پژوهش های مربوط به اپیدمیولوژی سلامت نمی تواند راحتی و رفاه را بصورت مستقیم و دقیق اندازه گیری کند. لذا با توجه به این موضوع، یک گروه مطالعاتی از WHO یک تعریف عملیاتی از سلامت را توصیه کرده است که بصورت زیر ارائه شده است :

“در یک مفهوم وسیع سلامت بعنوان حالت یا کیفیتی از بدن انسان که بیان کننده عملکرد کافی بدن در وضعیت ژنتیک و زیست محیطی معین باشد در نظر گرفته می شود.”

در یک مفهوم خلاصه تر که به اهداف و مقاصد اندازه گیری نزدیک تر است، سلامت عبارت است از:
نداشتن شواهد آشکار بیماری و درست عمل کردن شخص به صورت عادی یعنی در حدود محدودیت های تغییر استاندارد معیارهای پذیرفته شده سلامت در مورد جنس، سن ، جامعه و منطقه جغرافیایی

مفهوم سلامت یک مفهوم مطلق نیست و نسبی است. یعنی وضعیت سلامت هر فرد در مقایسه با شرایط قبلی خود یا مقایسه خود با دیگران معنی پیدا می کند اما در مکان ها و مکان های مختلف این مقایسه درست نیست و ممکن است مفهوم آن تغییر کند.
به علاوه مرز مشخص و واضحی بین مفهوم سلامت و بیماری وجود ندارد و به راحتی نمیتوان مردم را به دو گروه کلی سالم و بیمار تقسیم کرد. در نتیجه بهتر است برای سلامتی یک طیف در نظر بگیریم که در پایین ترین نقطه آن مرگ و در بالاترین نقطه آن بنابر تعریف WHO ، سلامتی مثبت قرار دارد. طبق این نظریه، که نظریه طیف سلامتی نام دارد، سلامتی پدیده ثابتی نیست بلکه پدیده ای پویا و در حال تغییر است.

نظریه طیف سلامتی

 

همانطور که گفته شد سلامتی به عنوان یک مفهوم نسبی مطرح می شود یعنی معیارهای سلامتی در بین گروه های جعرافیایی، سنی ، فرهنگی و طبقات اجتماعی متفاوت است به عنوان مثال استاندارد های قد و وزن در کشورهای مختلف متفاوت است و در هرکشور افراد با مقادیر قد و وزن مختلفی در وضعیت استاندارد بومی آن کشور قرار می گیرند.

این موضوع بیانگر این است که هرکشور به جای پیروی از استانداردهای جهانی برای سلامتی، بهتر است باتوجه به شرایط بوم شناختی خود تصمیم بگیرد و سپس شیوه های دستیابی به سطوح تعیین شده سلامتی را برمبنای آن قرار دهد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست